بانک مرکزی ژاپن (به انگلیسی: Bank of Japan) که با نام اختصاری BOJ شناخته میشود، بانک مرکزی کشور ژاپن و مهمترین نهاد مسئول سیاست پولی این کشور است.
این بانک مسئول حفظ ثبات قیمتها، اجرای سیاست پولی، انتشار اسکناس و کمک به حفظ ثبات سیستم مالی ژاپن است. هدف تورمی بانک مرکزی ژاپن، دستیابی پایدار به نرخ تورم ۲ درصدی بر اساس شاخص قیمت مصرفکننده (CPI) است.
مهمترین وظایف بانک مرکزی ژاپن عبارتند از:
- تدوین و اجرای سیاست پولی
- تعیین نرخ بهره سیاستی
- حفظ ثبات قیمتها
- انتشار اسکناس ین
- انجام عملیات بازار باز
- تأمین نقدینگی سیستم بانکی
- نظارت بر شرایط سیستم مالی
- ارائه خدمات تسویه به بانکها
- جمعآوری و انتشار آمارهای پولی و اقتصادی
- مدیریت حسابهای بانکهای تجاری نزد BOJ
بانک مرکزی ژاپن همچنین نقش «بانک بانکها» را ایفا میکند و زیرساختهای مهمی برای تسویه معاملات میان موسسات مالی فراهم کرده است.
ساختار بانک مرکزی ژاپن
تصمیمات اصلی سیاست پولی بانک مرکزی ژاپن توسط Policy Board یا هیئت سیاستگذاری اتخاذ میشود.
اعضای این هیئت در جلساتی با عنوان Monetary Policy Meeting یا MPM وضعیت اقتصادی و مالی کشور را بررسی کرده و درباره سیاستهای پولی تصمیمگیری میکنند.
در این جلسات موضوعاتی مانند:
- نرخ تورم
- رشد اقتصادی
- دستمزدها
- بازار کار
- نرخ ارز
- شرایط مالی
- وضعیت اقتصاد جهانی
بررسی میشوند.
در حال حاضر کازوئو اوئدا (Kazuo Ueda) ریاست بانک مرکزی ژاپن را بر عهده دارد.
هدف تورمی بانک مرکزی ژاپن
بانک مرکزی ژاپن هدف ثبات قیمت خود را برابر با ۲ درصد تورم سالانه تعیین کرده است.
معیار اصلی مورد استفاده برای بررسی این هدف، تغییرات شاخص قیمت مصرفکننده یا CPI است.
اگر تورم همراه با رشد دستمزدها و تقاضای داخلی به صورت پایدار افزایش پیدا کند، BOJ میتواند سیاست پولی خود را سختگیرانهتر کند.
در مقابل، ضعف اقتصادی یا کاهش شدید تورم میتواند موجب اتخاذ سیاستهای انبساطیتر شود.
نرخ بهره بانک مرکزی ژاپن
یکی از مهمترین ابزارهای BOJ، نرخ بهره کوتاهمدت سیاستی است.
ژاپن برای سالهای طولانی به دلیل تورم بسیار پایین و حتی دورههای کاهش قیمت، نرخهای بهره بسیار پایینی داشت و بانک مرکزی از سیاستهای پولی فوقالعاده انبساطی استفاده میکرد.
اما از سال ۲۰۲۴، BOJ به تدریج از سیاست نرخ بهره منفی فاصله گرفت و روند عادیسازی سیاست پولی را آغاز کرد.
تا آخرین جلسه برگزارشده پیش از سپتامبر ۲۰۲۶، سطح نرخ بهره کوتاهمدت سیاستی حدود ۱ درصد تعیین شده است. بانک مرکزی اعلام کرده در صورت تحقق چشمانداز اقتصادی و تورمی، میتواند به افزایش تدریجی نرخ بهره و کاهش میزان سیاست حمایتی ادامه دهد.
سیاست نرخ بهره منفی
بانک مرکزی ژاپن برای چندین سال از Negative Interest Rate Policy یا سیاست نرخ بهره منفی استفاده میکرد.
هدف این سیاست تشویق بانکها به:
- افزایش وامدهی
- افزایش سرمایهگذاری
- تحریک مصرف
- حمایت از رشد اقتصادی
- افزایش تورم
بود.
در مارس ۲۰۲۴، BOJ به سیاست نرخ بهره منفی پایان داد و به سمت استفاده متعارفتر از نرخ بهره کوتاهمدت به عنوان ابزار اصلی سیاست پولی حرکت کرد.
این تغییر یکی از مهمترین تحولات سیاست پولی ژاپن طی سالهای اخیر محسوب میشود.
عملیات بازار باز
بانک مرکزی ژاپن برای کنترل نقدینگی و نرخهای بهره از عملیات بازار باز استفاده میکند.
از طریق این عملیات، BOJ میتواند:
- نقدینگی وارد سیستم بانکی کند.
- نقدینگی اضافی را جذب کند.
- بر نرخهای کوتاهمدت بازار اثر بگذارد.
- شرایط مالی را متناسب با سیاست پولی تنظیم کند.
عملیات بازار باز یکی از ابزارهای اصلی اجرای تصمیمات سیاست پولی این بانک محسوب میشود.
اوراق قرضه دولتی ژاپن – JGB
اوراق قرضه دولت ژاپن با عنوان Japanese Government Bonds یا JGB شناخته میشوند.
بانک مرکزی ژاپن در سالهای گذشته حجم قابل توجهی از این اوراق را در چارچوب برنامههای سیاست پولی خریداری کرده است.
خرید اوراق میتواند باعث کاهش بازده اوراق و آسانتر شدن شرایط تأمین مالی شود.
در مقابل، کاهش خرید اوراق یا افزایش نرخ بهره میتواند باعث افزایش بازده اوراق دولتی ژاپن شود.
به همین دلیل، تصمیمات BOJ درباره خرید JGBها به دقت توسط سرمایهگذاران دنبال میشوند.
شاخصهای اقتصادی مهم برای بانک مرکزی ژاپن
BOJ برای تصمیمگیری درباره سیاست پولی مجموعه گستردهای از شاخصهای اقتصادی را بررسی میکند.
مهمترین آنها عبارتند از:
- نرخ تورم CPI
- تورم هسته
- رشد تولید ناخالص داخلی
- رشد دستمزدها
- وضعیت اشتغال
- مصرف خانوار
- تولید صنعتی
- شرایط کسبوکارها
- نرخ ارز ین
- انتظارات تورمی
در میان این موارد، تورم و رشد دستمزدها از اهمیت ویژهای برخوردار هستند؛ زیرا BOJ به دنبال شکلگیری چرخهای پایدار میان افزایش دستمزد، مصرف و قیمتها است.
گزارش Tankan
یکی از مهمترین گزارشهای منتشرشده توسط بانک مرکزی ژاپن، Tankan Survey است.
این گزارش وضعیت و دیدگاه شرکتهای ژاپنی نسبت به اقتصاد را بررسی میکند.
در گزارش Tankan موضوعاتی مانند:
- شرایط کسبوکار
- میزان فروش
- سود شرکتها
- سرمایهگذاری
- اشتغال
- انتظارات شرکتها
مورد بررسی قرار میگیرند.
Tankan یکی از شاخصهای مهم برای تحلیل وضعیت اقتصاد ژاپن و انتظارات شرکتها محسوب میشود.
تاثیر سیاست BOJ بر ین ژاپن
تصمیمات بانک مرکزی ژاپن میتوانند تأثیر زیادی بر ارزش ین ژاپن (JPY) داشته باشند.
اگر BOJ نرخ بهره را افزایش دهد یا لحن سختگیرانهتری در پیش بگیرد، در شرایط برابر ممکن است از ارزش ین حمایت شود.
در مقابل، سیاستهای انبساطی یا پایین نگه داشتن نرخهای بهره میتوانند بر ین فشار وارد کنند.
معاملهگران بازار فارکس معمولاً جفتارزهایی مانند:
- USD/JPY
- EUR/JPY
- GBP/JPY
- AUD/JPY
را هنگام جلسات و سخنرانیهای بانک مرکزی ژاپن به دقت دنبال میکنند.
اهمیت اختلاف نرخ بهره برای ین
یکی از عوامل مهم ارزش ین، اختلاف نرخ بهره ژاپن با کشورهایی مانند آمریکا است.
اگر نرخ بهره آمریکا بسیار بالاتر از ژاپن باشد، برخی سرمایهگذاران ممکن است داراییهای با بازده بالاتر را ترجیح دهند و این موضوع میتواند بر ین فشار وارد کند.
در مقابل، کاهش فاصله نرخ بهره ژاپن و آمریکا میتواند از ارزش ین حمایت کند.
به همین دلیل معاملهگران معمولاً سیاستهای BOJ و فدرال رزرو را در کنار یکدیگر بررسی میکنند.
گزارش چشمانداز اقتصادی BOJ
بانک مرکزی ژاپن گزارشی با عنوان Outlook for Economic Activity and Prices منتشر میکند.
این گزارش شامل ارزیابی و پیشبینی بانک درباره:
- رشد اقتصادی
- تورم
- ریسکهای اقتصادی
- شرایط مالی
- چشمانداز سیاست پولی
است.
بانک در گزارش ژوئیه ۲۰۲۶ نیز تأکید کرده است که در صورت تحقق چشمانداز اقتصادی و قیمتی، افزایش تدریجی نرخ سیاستی میتواند ادامه پیدا کند.
